Toerke

Midøya - 2009

Dit was een reis met een missie. Jaren geleden stak grote broer zijn neus diep in het alfabetische register van een reusachtige atlas. Bij de letter M vond hij wat hij zocht:  de plaatsnaam Mia. De coördinaten brachten hem helemaal boven op de kaart naar een piepklein eilandje aan de Noorse kust. Daar ligt het eiland met de naam van een veel te vroeg gestorven moederbeer. Onze moederbeer, Midøya, Mia in het Engels. “Zus, laten we daar samen naartoe gaan. Een missie, een eerbetoon aan mama! Wij samen, broer en zus”. Zijn voorstel botste op een koude muur. De rouw was me nog te rauw. Er werd nog gestreden om het huis waar wij onze kinderjaren sleten. De erfenisperikelen sleepten aan en vonden slechts moeizaam een oplossing. Een oplossing die er eigenlijk geen was. Wij hadden een strijdbijl begraven, maar de vredespijp werd nooit gerookt.

Het was jaren later in Ulaangom, in een Mongools internetcaféetje, dat ik mijn gedachten opnieuw richting noordelijke fjorden en Midøya liet dwalen. Een bericht van grote broer had me aangenaam verrast: “Op één september ga ik een half jaar in loopbaanonderbreking. Yes!”. Ik schreef meteen terug: “Staat Mia nog in jouw atlas?” We namen de draad weer op waar hij ons was ontglipt, bij een afscheid in pijn en dierbare herinneringen die zelden werden verwoord.

Nog later, ik thuis na een tocht door China en Mongolië en grote broer in de hangmat van de loopbaanonderbreking, kregen de plannen rond het mysterieuze eilandje een gelaat. We zouden in februari gaan, mama was ook in februari gegaan. We zouden op het eiland aan het water samen een ritueel uitvoeren. Wat dat ritueel zou worden was ons niet helemaal duidelijk. Dat zou later wel vorm krijgen. We moesten ons eerst en vooral een paar praktische vragen stellen. Kunnen we op het eiland geraken? Ook in de winter? In een Noorse Winter? De toeristische dienst van Noorwegen had nog nooit van het eiland gehoord. Sommige Noren gelukkig wel. Op Couchsurfing, een site van reizigers voor reizigers, vonden we een antwoord op onze vragen en ook onderdak hier en daar. Ik had ergens gelezen dat de treinrit Oslo-Bergen een van de mooiste treinritten in Europa is. Grote broer wist over het bestaan van de talrijke veerboten en een Jugendstilstad. En zo werd de missie een reisplan. Kort, maar krachtig. Koud en prachtig. Zo zou het zijn. Maar niet op dag één. Lees verder…

Praag - 2009

Ik had zowat alle last minute zonnewarmte opgezocht. Zonder succes. De Canarische Eilanden waren volgeboekt. Op La Gomera was nog een huisje te krijgen, maar geen vlucht. Dat schiet ook niet op. Israël stond - achteraf gezien maar goed - niet op mijn lijstje. Een weekje Cuba zou al direct een paar klompen goud gaan kosten. Dat vond ik erover. Zon met kerst zou niet lukken, zoveel was duidelijk. Dan maar gaan citytrippen. Praag stond nog op het verlanglijstje. Snel naar de bib voor wat reisgidsen en naar de kampeerwinkel voor schapenwollen thermisch ondergoed. De zonnecrème blijft in de kast.

Met Sky Europe ben je vanuit Brussel op een dik uur in Praag. Een bus- en metrorit later lig je op een *****bedje aan de Moldau. In Praag is het echt wel kerst. Het plein in de oude stad is één grote kerstbal. Houten poppetjes, kitscherige kristal, smeulende worsten, zoete broodjes, geroosterde kastanjes, blauwe engeltjes, een orkestje met hoempa-muziek inclusief dansende vlechtjes. Het kan niet op. Wat ook bij een Praagse kerst hoort is een klassiek concert in één van de vele kerken en concertzalen. Het aanbod is enorm. We kiezen voor een concert in het beroemde Rudolfinum, thuis van het even beroemde Tsjechische Filharmonisch Orkest. We rollen van het ene beroemde aria in het andere, worden meegesleept in een theatrale Dvorak en walsen tenslotte de monumentale concertzaal uit op de noten van Stille Nacht.

Praag zou Praag niet zijn zonder de Art Nouveau en Jugendstil. Overal vind je fraaie stijlelementen van deze beweging: een prachtige mozaïek op een gevel, geometrische lusters in een koffiehuis, glasramen in een kathedraal. We genieten van deze pracht in het oude raadhuis, U Obecni Dum, waar niet minder dan drie restaurants pronken met de parels van dat tijdperk. De prijzen zijn helaas van een nieuwer tijdperk. De goedkoopste fles wijn op de kaart kost algauw 2000 Kronen. Gelukkig zijn er in de minder toeristische wijken van Praag nog eenvoudige restaurantjes die de simpele maar heerlijke Tsjechische keuken op je bord brengen. Daar horen steevast knoedels bij. En varkensvlees. En een Becherovka die je lekker opwarmt alvorens je weer de ijskoude straat opmoet.

In een niet zo ver verleden bracht ik de werkuren door in een bibliotheek. Wanneer ik de kans krijg om deze historische werkplekken te bezoeken, laat ik die niet links liggen. Het Strahovklooster herbergt twee zulke zalen die uitpuilen van de barokke overdaad. Hier te zitten op een fluwelen stoel met een spannend boek in de hand. Of weg te mijmeren bij een van de vele globes die een oude wereld in kaart brachten…

De nieuwe tijd laat zich bewonderen in de Galerij van Praag, waar vooral het kubisme en het realisme van de Tsjechische kunstenaars je bijblijft. De nieuwste tijd is neergepoot in de vorm van een dansend gebouw, ook wel Ginger & Fred genoemd. Ik word er niet echt warm van. Geef mij maar de prachtige huizen langs de oever.

Ironisch genoeg moet je eerst de trapzaal van een van de vele casino’s door alvorens je het Museum van het Communisme bereikt. Hier zijn de ondergesubsidieerde stoffige zalen bevolkt met stenen beelden van voormalige helden als Lenin, Marx en Stalin. De interieurs van een winkel (zonder voorraad), een klaslokaaltje en een verhoorzaal van de geheime politie brengen je in de sfeer van een niet zo ver en somber verleden. Een documentaire schetst een beeld van de studentenrevoltes en de Fluwelen Revolutie. Aan de terreur kwam een einde en Jan Palach is nu een plein.

Praag is een mooie en boeiende stad. Ze doet denken aan St.Petersburg met haar statige brede boulevards, maar ze is beter onderhouden. Ze doet denken aan Moskou, maar de mensen zijn iets minder grauw. Ze heeft niets van een last minute zonnig eiland. Al heeft de sauna met panoramisch zicht op 25 hoog wat dat betreft een en ander goedgemaakt. Vijf lagen kleren op een hoopje, poedelnaakt Becherovka uitzweten. De zon denk je erbij.

Antwerpen - 2008

Ik ben thuis. Echt wel. Ik drink nu misschien wel kopjes Chinese ginseng thee, maar ik maak ook witloofsoep en ik eet terug kaas - Leerdammer en Oud Brugs. Af en toe drink ik een biertje uit Hoegaarden, nu opnieuw gebrouwen waar het altijd werd gebrouwen. De mannen van Jupille blijven het best bij hun Jupiler en hoeven geen water te leveren voor de Vlaamse dorpen, dat hebben ze ondertussen wel geleerd. Dat slikken ze hier kennelijk niet in het noorden boven Brussel. Alles ligt hier ook zo hartstikke communautair gevoelig. De lange tenen zijn zo kwetsbaar en geen kant kiezen wordt ook niet altijd in dank aanvaard. Mag ik niet gewoon Belg zijn, zonder meer? Gooi er nog een Europese vlag bovenop, waarom niet. Maar kom mij niet vertellen, in wat voor wereldtaal dan ook, in welke landstaal er hier moet gevochten en gesplitst worden. Ach, politiek… als ratten in de val volgen verblinde kuddes de sluwe wolven op weg naar een ravijn. ´t Zal wel zo horen in dat sprookje. Laat ze maar doen, ik leef nog lang en gelukkig in mijn manisch-depressieve wereld. Lees verder…

We hielden op 5 augustus een piepklein feestje op de Airport Express met vertrek vanuit Brussel/Halle/Vilvoorde -is dat nog een kieskring?- naar DE Scheldestad (er is er namelijk maar één, begrijp dat goed) met het gegeerde en zeldzame blikje Jupiler in de aanval. Thuis is de vergeten aardappel achter in de kast een natuurlijk beeldhouwwerk geworden, De Scheutkoorts. De stoep staat groen van het lover. Wanneer ik uit mijn keukenraam hang te leunen, Koreaanse duty-free peuk tussen de zongedroogde lippen, kan ik bijna het strelen van de hoogste takjes van de boom voor het huis voelen. Op mijn Nano i-Podje klinkt Vluchten kan niet meer van Jenny en Frans, volgens mij een beetje de Miek en Roel van het Hollandse noorden.

Het zit erop, drie maanden zijn ergens op een kantoor door een loyale collega van een kalender gescheurd, dag na dag, van negen tot vijf. Ik was er niet bij om een loonfiche te verdienen en koos voor het tropische vakantiegeld en de loskoopsom. Ik wilde baden in het zonlicht, rollen in het zand, rillen in een ijsrivier, zweven als een gier. Weken zonder nummer, dagen zonder naam. Telkens een nieuw verhaal zoeken dat aanbreekt bij het ochtendkrieken en tot rust komt bij valavond, net voor het ver-schijnen van de eerste ster, Sirius.

Geïnspireerd door de steen van Bram Vermeulen, heb ik tijdens een wandeling met Sjakkelien nabij Manhan, een dorpje in West-Mongolië, mijn eigenste stenen logo gelegd in een woestijn: Sarah was here! Het ego wil ook wel wat. Poekie heeft bij deze plek een vijftal steenmannetjes gemaakt, of rotswakers, of grafstenen, ik weet niet goed wat het moet voorstellen en ik wil soms zo graag dat alles het juiste woord krijgt. Poekie heeft een zware steen verlegd. Laat ik het daarbij houden. Dat is meer dan mooi genoeg.

Bajartlaa Poekie, voor wederom een spannend avontuur met ons tweetjes bij elkaar. Laat ons maar niet te snel volwassen worden en blijven geloven in het het Elfde Gebod: Gij zult genieten.

Doktoi!

Beijing - 2008

Door een complete fiasco met het tijdig en correct regelen - Mongolian style - van vliegtuigtickets zagen we ons genoodzaakt vroeger dan gepland vanuit Khovd terug oostwaarts te vliegen naar de Mongoolse hoofdstad Ulaanbaatar, weg van de baan van de totale zonne-eclips op 1 augustus, weg dus van een natuurfenomeen dat we graag van dichtbij hadden willen meemaken, weg was even de lach op ons gelaat. Dankzij mijn geniale Poekie hebben we, glaasje wijn in de hand, toch nog een projectie van het natuurwonder kunnen beleven. Het witte blad - onze improviso breedbeeldtelevisie - wapperde lichtjes in de wind, het beeld was een beetje onscherp en sowieso helemaal andersom, maar het had wel iets. Iets geniaals Poekitisch. Lees verder…

Ulaanbaatar - 2008

Zjef Vanuytsel zingt het zo mooi, Je kunt niet zonder de anderen. Als er nou een ding is wat me bijzonder opvalt aan de Mongoolse sociale vezels - vooral op het platteland, dat moet gezegd - dan is het wel dit: je kunt niet zonder de anderen. Wanneer je leeft in een ruige natuur, in een vilten tent met weinig meer dan een kudde om in jouw levensonderhoud te voorzien, dan ben je vroeg of laat aangewezen op de hulp van een verre buur of een toevallige voorbijganger. Je zou kunnen denken dat deze behulpzaamheid alles te maken heeft met de Boeddhistische filosofie, met de stereotype zachtheid van Aziaten of dat ze voortspruit uit nog een ander cultureel sjabloon, maar hier heeft het volgens mij simpelweg erg veel te maken met overleven. Je kunt niet zonder de anderen, echt niet. lees verder….

Terelj - 2008

Ingredienten:

• 1 geit
• aardappelen
• ajuin
• look
• zout

Benodigdheden:

• rivier (met stenen)
• hout

Ga naar de markt en koop een geit. Stop de geit, de poten bij elkaar gebonden met een touw, in de kofferbak. Vul de auto rijkelijk met familieleden. Overgiet de achterbank met schootkinderen, de kaakjes tegen de ruit. Rij naar de oever van een goed stromende rivier buiten de stad. Help de platgedrukte familie uit de auto, hef de geit uit de kofferbak, maak het touw los en trek het dier gedurende 20 meter bij de horens. Dwing de geit op de rug, grijp het bij de hoefjes en strek de poten totdat de buik strak staat. Snij een vil bij de holte tussen de maag en de longen. Steek een hand in de snee en ga in de borstkas tastend op zoek naar de aorta. Knijp deze met een draaiende beweging stevig dicht. Hou bij deze laatste handelingen, indien nodig, de bek en neusgaten van de geit gesloten.

Plaats een emmertje, een schaal en een grote soeplepel naast de dode geit. Snij het beest open van de kin tot de keutel. Maak de darmen los en hou de uiteinden bij het verwijderen goed bij elkaar. Pers 20 meter verderop - niet terug richting auto!- deze darmen leeg en spoel ze grondig uit . Snij de maag los en maak ook deze leeg op een nieuw hoopje naast de darminhoud. Schop de hond weg. Keer de maag binnenste buiten en schraap met de ongeslepen kant van het lemmet de maagwand gaaf. Spoel goed na. Haal vervolgens de overige ingewanden uit de buikholte en leg ze in de schaal. Zorg ervoor dat het bloed regelmatig in het emmertje wordt gelepeld. Zo hou je de keuken netjes en is er voldoende bloed voor het bereiden van een heerlijke bloedworst. Hou steeds honden en roofvogels op een veilige afstand.

Sprokkel hout, maak een vuur en breng rivierwater aan de kook. Kook de ingewanden, niet de darmen, totdat ze gaar zijn. Hou de maag eventueel apart om ze later op te spannen, te drogen en te gebruiken als melkzak. Hak de poten af, vil de geit, hak het hoofd eraf en leg de huid te drogen in de zon. Eet de gaargekookte ingewanden uit het vuistje. Ga even rusten, speel een spelletje kaart en rook een sigaret.

Verzamel gladde, ongebarsten rivierstenen die lekker in de hand liggen en leg ze in het vuur. Wanneer de stenen gloeiend heet zijn haal je ze met een tang of twee takken - voor de ervaren kok - uit het vuur. Leg de hete stenen doorheen de gehakte stukken geit in een grote ronde kookpot zodat de stenen en het vlees goed gemengd in de pot komen te liggen. Gewassen aardappelen in de schil en grofgesneden ajuin toevoegen. Breng op smaak met look en zout. Overgiet dit alles met een flinke scheut rivier en zet het deksel op de pan. Leg een zware steen op het deksel. Ga rusten, speel een spelletje kaart en rook een sigaret.

Laat het geheel koken totdat het water verdampt is en het vlees gaar is. Gooi de hete stenen in het gras en schep het eten op een schaal.

Serveertip: Kijk voor de verandering eens in het rond en nodig een paar toeristen uit. Plaats de toeristen op je vilten matje en schuif een blikje bier in hun richting. Geef hen een mesje en wijs naar een knook. Laat ze een kwartiertje klungelen en serveer ze daarna hapklare brokken. Zij kunnen doorgaans geen mes hanteren. Pret voor de hele familie!

Eet nu de rest van de geit zelf op. Vergeet daarbij vooral het heerlijke vet niet, het wordt weldra weer een koude winter! Wrijf na de maaltijd de warme kookstenen in je handpalmen om de bloedsomloop te stimuleren. Sluit de maaltijd af met een sloot vodka. Zing een lied uit volle borst. Ga slapen. Rij naar de markt en verkoop het zongedroogde geitevel.

Smakelijk!

Khovd - 2008

Het valt me op dat ik minder drang voel opwellen om een stuk te schrijven hier in Mongolie dan bijvoorbeeld het geval was in China. Wanneer ik terugblik op de schrijfselen in Toerke, dan waren het toch vooral gevoelens van verbazing, verrassing, onrecht of absurditeit die me hadden aangezet tot het neerpennen van een situatie. Hier, onderweg in het midden van een woeste natuur, met rond mij ongelofelijk weinig mensgemaakte dingen, voel ik geen onrust of onevenwicht. Het plaatje past. Als ik al iets voel wat inspireert, dan is het vooral de verwondering.

De verwondering dat een landschap zo wijds kan aanvoelen en wat dat met me doet. Dat ik 360 graden rond me minstens 50 km verderop kan kijken. Ik kan uit een wolk een regenstroom zien zakken die wel 50 km verderop op de aardkorst neerplenst. Als ik dat vertaal naar het uitzicht wat ik thuis heb, dan zou ik het vanuit mijn huisje in Antwerpen kunnen zien regenen boven Brussel. Maar dat kan niet. Vanuit mijn huisje in Antwerpen zie ik vooral de overkant van de straat, de muren van de buren.

Het voelt hier zo heerlijk leeg. Al is het dat natuurlijk verre van: overal rond mij zijn er heuvels, bergen, rivieren, af en toe een meer en grote kuddes. Bij de kudde hoort een witte stip in het landschap, een ger, waar nomaden wonen bij een, vaak magere, bron van water. En toch voelt het leeg, omdat het me niet stoort. Er is geen geraas van auto’s op de boulevard, geen gerammel van de tram op de kasseien, geen gekmakend getoeter van een ongeduldige, opgejaagde ochtendspits. Hier heerst de stilte. Al is het natuurlijk verre van stil: de vogeltjes tsjierpen, de vliegen zoemen, geitjes gaan van “meimei”, yaks knorren, de beekjes kabbelen. En toch voelt het stil, omdat het me niet stoort.

Hier kan ik plaats maken voor de verwondering. Me klein en kwetsbaar voelen in de grootsheid van een prachtige hoogvlakte. Klein en kwetsbaar, maar wel een deel van dit alles omdat in dit alles niets me stoort. Ik dein mee met de zachtaardige grillen van de natuur, voel me een met de steen onder mijn lijf. Ik zit lekker op een steen, in het zonnetje, een beetje te kijken in het rond. De muren die mijn uitzicht beperken, bestaan alleen nog in mijn hoofd. Ik wil ze slopen, steen voor steen.

Uliastay - 2008

We zijn weer even terug in de bebouwde wereld. Het Internet is nog steeds traag, ik hou het dus kort. Alles gaat goed met ons. Het tentje staat in prachtige landschappen. De weergoden waren ons de laatste drie dagen niet zo mild gezind, maar ondertussen breekt de zon weer door de wolken. We reizen nog enkele dagen met z’n zevenen en dan gaan er twee huiswaarts. Dan is het Kees en ik en de Mongolen. Vanaf 19 juli sluit de Rotterdamse Jacqueline aan.

@Hank: ik weet niets van een noodtoestand in UB. We zijn er pas over een maand weer. Hopelijk is het onheil dan overgewaaid (wat het ook moge zijn).

@Thomas: misschien een toerke Mongolie opnemen in de loopbaanonderbreking?